იაშა

                                   ნამდვილი ამბავი

ავტორი: ავთანდილ ბერიშვილი

რიჟრაჟი შეპარვოდა წყავისა და შქერის რტოებით დაბურულ ბახვისწყლის ხეობას. დინების საპირისპიროდ, ზევით, ბახმაროს მთებისკენ მიიზლაზნებოდა მდინარის აქოჩრილ ზედაპირზე გველეშაპივით გაწოლილი სქელი ნისლი,თითქოსდა, ხეობასთან ერთად, საყორნიის მწვერვალის დაპყრობას ლამობდა. ნაპირიდან ნაპირამდე ვერ წვდებოდა, იმდენად მოკლე იყო თვალსაწიერი. სოფელ მთისპირთან მოიგო ბრძოლა მდინარემ, მოარღვია და შუაზე გააპო ნისლი. მზის სინათლემ ჩაატანა წყლის ტალღებამდე. ბუნების ამ სილამაზეს შეერწყა მწვანედ აღერებული სიმინის ყანები. იღვიძებდა სოფელი.

სიმინდის სათოხარში ჰყავდა ნადი მიწვეული ნიკიფორე ჩავლეშვილს ოქროსქედის უბანში. დილადრიან ლოტბარის ყანისკენ მიიჩქაროდნენ მხარზე თოხგადებული ახალგაზრდები, ნიკიფორეს მიერ შექმნილი მომღერალთა ანსამბლის წევრები.

დიდი სასიმღერო სკოლა ჰქონდა გავლილი ნიკიფორეს. ბიძის, გურული სიმღერების ამღორძინებლის, სამუელ ჩავლეშვილის აღზრდილი კაცი, ჩონგურის ჯადოქრად იწოდებოდა.

სანამ საქმეს შეუდგებოდნენენ, მეუღლის, ანეტი მამეიშვილის მიერ გამომცხვარი ხაჭაპურით, ცხელი მჭადით, ყველითა და ჭაჭის არაყით წაასაუზმა მასპინძელმა მენადეები. მუხლამდე აწვერილ სიმინდის ყანაში მწკრივში ჩადგნენ კაცები, მხიარული შეძახილებით შეუდგნენ თოხნას.

„იაშა, შენს გაზრდას, მაი თოხი გვერდზე გადადეი და ცივი წყლით მოგვამარაგე დღეს“, – გასძახეს  თოხოსნებმა ნიკიფორეს უფროს შვილს, თხუთმეტიოდე წლის ულვაშებშეღინღლულ მოზარდს, ვისთვისაც, ფიზიკურ სრულყოფილებასთან ერთად, უნიკალური მუსიკალური სმენა ებოძებია  უფალს. იოლად ითვისებდა სიმღერებს.

შრომას სიმღერით იმსუბუქებდნენ მენადეები, დადგა „ნადურის“შესრულების დრო. ნიკიფორეს ძმამ, გალაქტიონმა დაიძახა: „აბა, ჰე, შემოვძახოთ!“ მომღერლებში ჩადგა იაშა.„კრიმანჭულმა“ გაკვეთა ჰაერი და ხეობაში ჩააღწია. პოლიფონიით მოვარაყდა ოქროსქედი. თანდათან ემატებოდა შრომას ტემპი, შესაბამისად ძლიერდებოდა სიმღერაც. საღამომდე ჩაამთავრეს ყანის ბოლო რიგები და საღამოსპირის ქეიფის მოლოდინში დასხდნენ.

„უყურე, შენ, როის მუასწრო ამ ბაღანამ ამფერი ძნელი სიმღერის,„ნადურის“სწავლა?  – იაშას ბიძას, კალისტოს შეეკითხა ვარლამ ვაშალომიძე (შემდგომში ცნობილი ლოტბარი).

კალისტოს გაეღიმა, შეკითხვას კი, მეორე ბიძამ, აკაკიმ უპასუხა: _„გადამრევ, აპალონა, უნიჭიერესი ბაღანაა და რაა გასაკვირი?!“

კვიცი გვარზე ხტისო და უკვე ზრდასრული იაშა  ჩავლეშვილი კარგ მომღერლად ჩამოყალიბდა. სამედიცინო სასწავლებელში ჩაირიცხა. თვალდასატანებელი ახალგაზრდა, გოგონათა რჩეული გახდა, მაგრამ იაშას გული ქსენია ხმელიძეს ეკუთვნოდა.ოჯახის წევრებიც უწონებდნენ არჩევანს.მამიდამ, ნინამ (ნინიამ) მოიტანა ამბავი „შველივით გოგოა, იურიდიულზე სწავლობსო, თურმე“.

შრომაში, ჯაფაში, სიმღერის უსაშველო სიყვარულში მიმდინარეობდა ლოტბარ ნიკიფორე ჩავლეშვილის ოჯახის განვითარება. თითქოს, არაფერი უშლიდა ხელს იაშას ოჯახის შექმნაში, მაგრამ ულმობელმა წუთისოფელმა სხვა ხვედრი არგუნა უკვე მედფერშალ, ფოლკლორში გამოძერწილ უმშვენიერეს ვაჟკაცს. მეორე მსოფლიო ომის შავმა ღრუბელმა შთანთქა იაშასა და მილიონობით ადამიანის სიცოცხლე.

ქერჩის მისადგომებთან გადაისროლეს ქართული დივიზია, სადაც სამედიცინო სამსახურის ოფიცრისჩინით მსახურობდა იაშა. ომის ქარცეცხლშიც არ ივიწყებდა სიმღერას. რამდენიმე ახალგაზრდა შეარჩია და გურული სიმღერები ასწავლა. სიმღერით ამხნევებდნენ გურული ბიჭები ხელჩართულ ბრძოლაში მიმავალ ჯარისკაცებს…

ორი წლის შემდეგ ნიკიფორეც გაიწვიეს ომში. ერთი თვის თავზე ფრონტის წინა ხაზზე იდგა, ჩონგური შაშხანით შეცვალა.

როგორც ქართველთა უმეტესობა, ნიკიფორეც  ქერჩის დამცველთა რიგებში ჩადგა. იმ პერიოდში საბრძოლო მოქმედებები შეწყდა, თითქოს ერთკვირიანი შესვენება გამოცხადდა.

საბრძოლო ნათლობა მიუღებელმა ნიკიფორემ იქითკენ გასწია, სადაც ახალგათხრილი სანგრები ეგულებოდა. მოძრაობის საპირისპირო მხრიდან ქროდა ქარი. შედგა, მიაყურადა, სიმღერის ჰანგები მოიკვლევდა გზას მისკენ. არა, არ შემცდარა, ამჯერად მკაფიოდ ჩაესმა, დაიძრა, ფეხს აუჩქარა, იმატა ხმამ  „ჩვენ შვიდოოობა  გაიააამარჯობაა, ოი დელა ადილოო“.  დარწმუნდა, გურულ სიმღერას ,,ჩვენ მშვიდობას“ აბულბულებდნენ. თავს წაადგა სანგარში ჩამსხდარ მომღერლებს, მუხლები უკანკალებდა. აქ, ფრონტის წინახაზზე სიმღერა? თანაც გურული? „ღმერთო, შენ დამიფარე, სიზმარია თუ ცხადი?“ – შფოთავდა  ლოტბარი. უცებვე მოეშვა, ხმა ვეღარ ამოიღო მოწოლილი ემოციისგან.

უცხო ჯარისკაცის დანახვაზე, სიმღერა შეწყვიტეს მომღერლებმა. სიჩუმემ დაისადგურა. როგორც იქნა, სული მოითქვა ლოტბარმა და შემოსძახა ,,მასპინძელსა მხიააარულსა და ჰარალალი ჰარალოო, ყავს სტუმრეებიი საყვარლები“, იქუხა პირველმა ხმამ, გვირგვინი მოაბა ბანმა სიმღერას. სამუელ ჩავლეშვილისეული ვარიანტი შეამჩნია ლოტბარმა მათ ნამღერს.

,,ვინ ხართ, ბაღნებო, თქვენ შემოგევლეთ? ხედავთ ხომ კი, სიმღერა, ყოლგან არგია კაცს, ჭირშიც და ლხინშიც, შრომაშიც და ბრძოლაშიც“- სათითაოდ გადაეხვია მასზე ბევრად ახალგაზრდა ბიჭებს.

„გურულები ვართ, ბიძია, ერი წელია ვებრძვით გერმანელ ფაშისტებს, სიმღერა ჩვენებურმა ოფიცერმა კაცმა გვასწავლა“ – უთხრა პირველი ხმის შემსრულებალმა მომღერალმა.

„კი, მარა, ვინაა მაი ოჯახაშენებული, ამ გაგანია ომში, სასიმღეროთ და სასტავლებლად რომ მიიცალა?“ – შეეკითხა და სმენად გადაიქცა ნიკიფორე.

„ეჰ, ჩემო ბიძია, მაი რომ გვყავდეს ცოცხალი, რა გვაქ ზორი, ერთი თვეია, რაც დეიღუპა“, – თქვა  ყველაზე ახალგაზრდამ  და თვალები აუცრემლიანდა.

„აუჰ, რას ჩივი კაცო, რა გვარი იყო, სადაური?“ – პასუხის მოლოდინში უფრო დაიძაბა. ლოტბარმა ის იცოდა მხოლოდ, რომჯარისკაცთა მასწავლებელი კარგად ფლობდა გურულ ფოლკლორს.

„ოზურგეთელი, მთისპირელი კაცი, იაშა ჩავლეშვილი“, – იყო პასუხი.

თვალთ დაუბნელდა ნიკიფორეს, ყბა ჩამოუარდა, წაბარბაცდა. ხელი შეაშველეს მებრძოლებმა. „შვილოო იაშა, შვილოო“… -შვილდაღუპული მამის ბღავილმა  გაანგრია სანგრის ყრუ კედლები.

თავი მოიყარეს მებრძოლებმა.

„რა მოხდა, ბიჭებო, ვინაა აი კაცი ? – კითხულობდნენ ისინი.

„იაშას მამა ყოფილა, ცნობილი ლოტბარი, ნიკიფორე ჩავლეშვილი, შევსებაზე ჩამუუყვანიათ ჩვენთან და  ახლა გეიგო  შვილის დაღუპვის ამბავი“…

ბოლომდე იბრძოლა ნიკიფორემ, ბუნაგამდე მიჰყვა ფაშისტებს, გამარჯვებული დაუბრუნდა მშობლიურ კუთხეს. ხელოვნებას დაუთმო სიცოცხლის დარჩენილი პერიოდი.

. . .

იაშა ჩავლეშვილის საცოლე არ გათხოვდა. ქალბატონი ქსენია სიცოცხლის ბოლომდე, ოზურგეთის რაიონის ნოტარიუსი ბრძანდებოდა. ბავშვი იშვილა, გოგონა. იაშას ძმის, გური ჩავლეშვილის ქალიშვილი, ნაზიკო მიიპატიჟა სახლში, ბავშვის დაბადების მოწმობა აჩვენა, რომელშიც ეწერა: „თეკლე იაშას ასული“.ბავშვის მამად აღიარა გარდაცვლილი საქმრო და ამ ფორმით სცა პატივი სამარადისო, შეუცვლელ  სიყვარულს.

იაშა ჩავლეშვილის ხსოვნა მარადჟამს  გაჰყვა ჩავლეშვილების ოჯახს. უმცროსი ძმა,გერონტი ჩავლეშვილი და მისი დედმამიშვილები, იაშას სახელს იფიცებდნენ, დაბადების დღეს უხდიდნენ, რომლის მომსწრეამ სტრიქონების ავტორიცაა.

ლოტბარი, სამუელ ჩავლეშვილის სკოლის გამგრძელებელი, ვირტუოზი მეჩონგურე, ნიკიფორე ჩავლეშვილი, 1963 წელს გარდაიცვალა.

მთავარ ფოტოზე: მარცხნიდან _ძმები ნიკიფორე, აკაკი, გალაქტიონი და კალისტო ჩავლეშვილები.

გაზეთი „ალიონი“, 30 აპრილი, 2026 წ.

მსგავსი სტატიები