„გაატარეთ საქართველოს უკანასკნელი დედოფალი“ …მწარე რეალობა და გზავნილები XVIII-XIX საუკუნეთა გადმოსახედიდან

ოზურგეთის სახელმწიფო დრამატული თეატრი და ოზურგეთელი მაყურებელი ცხინვალის ივანე მაჩაბლის სახელობის სახელმწიფო დრამატულ თეატრს 24 ივლისს მასპინძლობდა.
„ქართველი ქალი, ანუ შურისძიება“ – თურქი დრამატურგის აჰმეთმითჰათ ეფენდის ამ ნაწარმოების“ მიხედვით დადგმული სპექტაკლის „შურისძიება“ რეჟისორი გოჩა კაპანაძეა, მხატვარი ლომგულ მურუსიძე, კოსტუმების მხატვარი ქეთევან ციციშვილი. მონაწილეობენ ცხინვალის თეატრის მსახიობები.
წარმოდგენილია XVIII საუკუნის ბოლო ათწლეული და დაXIXსაუკუნის პირველი ნახევარი. მეფე გიორგი XII გარდაცვალების შემდგომი პერიოდი, როცა რუსეთმა საქართველოში სამეფო ტახტი გააუქმა, ტახტის მემკვიდრეები იძულებით გაამწესა რუსეთს, ხოლო მთავარმართებლად არასამეფო წარმომავლობის,ნაქართველარი ციციანოვი დანიშნა.
მოდით მივყვეთ მოვლენებს და სცენის აღწერით დავიწყოთ თხრობა..
სისხლისფერია ირგვლივ ყოველი. ბაგრატოვანთა გერბი შუა გულით სისხლჩამომდინარე, იქვე ახლოს გართხმული რუსული ჩექმა, ზემოდან დაშვებული ხმალი სისხლით დაფერილი, დროებისგან თითქოს დაპატარავებული ტაძარი და ყოველივე ამის ფონზე, საშინელი განაჩენი ტაძრად შეკრებილი სამეფო ოჯახისთვის, სრულადსაქართველოსთვის. დედოფალ მარიამს ხელი უნდა მოეწერა რუსეთის იმპერატორის მიერ გამოგზავნილი მანიფესტისთვის, ქართლ კახეთის გაუქმების დასტურად. მტერი ყოველთვის მოძმეთა ხელით ანადგურებდა ქვეყანას (და არა მხოლოდ ჩვენთან, მაგრამ ჩვენ ჩვენი გვტკივა). სწორედ ასეთად გვევლინება გენერალი ციციანოვი და მისი თანამოაზრენი, რომელთაც არად მიაჩნდათ თავისუფლება, თუ ძალაუფლების განდიდებით შესძლებდნენ ცხოვრებას.. ის ხელიდან არ უშვებს შესაძლებლობას და თავიდან იშორებს მოძალადე, გენერალ ლაზარევის მკვლელ, მეფე გიორგი XII-ის ქვრივს, დედოფალს მარიამს ასახლებს რუსეთს, აჯანყების მცდელობისთვის, თავიდან იშორებს ერეკლე მეორეს ქვრივს, დარეჯან დადიანს. აკვლევინებს უფლისწულებს. ბაგრატოვანთა გერბთან და დირიჟორობს მოვლენათა მსვლელობას.
საინტერესოა უცხოელი მწერლის ხედვა, როცა, საქართველოს დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლაში მონაწილეობს მთის ხალხი, ხევსური ოჯახისთვის, შეუვალია ერთიანი სამშობლოს ცნება. სამშობლოსთვის თავგანწირვა. მწერლის ფანტაზიის ნაყოფია ელენე ბატონიშვილის პერსონაჟი. რომელიც ფიცს დებს, რომ მოღალატე ციციანოვზე შურს იძიებს. ნაწარმოებში იგი საქართველოს უკანასკნელი მეფის ასულია, ისტორიულად კი ერეკლე მეფისა და დარეჯან დედოფლის შვილი. ელენე ვერ კლავს ტაძარში მოღალატეს, თუმცა შურისძიების მახვილი გვერდს არ ჩაუვლის ციციანოვს.
დედოფლობის არა, მაგრამ ძალაუფლების მქონე პირველქალობის სურვილით მოემართება საქართველოსკენ სომეხი ვაჭრის ასული, ციციანოვის საცოლე. საინტერესოა, აზერბაიჯანელი მმართველის დედის პერსონაჟის თემა.,, ქართველი ქალი, ჯვარს რომ ფარულად ატარებს და საქართველოს მონატრების სევდა მოუშუშებელ იარად რჩება..
ყოველთვის მნიშვნელოვანი იყო ქალთა როლი ისტორიულ ჭრილში.მნიშვნელოვანიაკომბინაცია უცხოური თვალით დანახული და სპექტაკლის რეჟისორის ნააზრევისა. ნაწარმოების სათაურისა და სპექტაკლის სახელწოდების თანხვედრა განვითარებულ მოვლენებთან. ქალი დედა და დედოფალი, მებრძოლი, საჭიროების შეთხვევაში შურისმაძიებელიც. ხევსური ქალის სახე, ოჯახის ძლიერებისთვის თავდადებული, პატრიოტი. სწორედ მისგან მოდის გზავნილთა წყება – „გაუძეხით ხალხს, ეს ქვეყანა განა მარტო თქვენია, – ჩვენიცაა. მიჰყევით ერთმანეთს და მოგვეცით პირობა, რომ ერთმანეთს არ დასჭამთ“.
ერეკლე მეფის აჩრდილი დაჰყვება პერიოდულად მოქმედებათა წყებებს, გულისტკივილი მშფოთვარე სულის. „73 ჭრილობა მაქვს და მე ვარ მოღალატე? მეფეც უნდა იბრძოდეს და კვდებოდეს ქვეყნის სიყვარულით, უკეთესად ქვეყანას თქვენ მოუარეთ, მე მეტი ვერ შევძელი“. აქ გამოხატულია მეფის შინაგანი ბრძოლა, დუელი უმძიმეს რეალობას და თავისუფლების წყურვილს შორის. ბარათაშვილის პერსონაჟებს დავესესხებით: „რომ დღეს იქნება, თუ ხვალ იქნება, ქართლსა დაიცავს რუსთ ხელმწიფება“ და იქვე „რა ხელს ჰყრის პატივს ნაზი ბულბული, გალიაშია დატყვევებული“.
მეფის მიერ გადადგმული ნაბიჯის შედეგი თვალსაჩინოა, რა იქნებოდა სხვა გადაწყვეტილების შემთხვევაში?, მრავალსახოვანია პასუხი, თეორიული მსჯელობისა და მოვლენათა შორეული შეფასებების ჭრილიდან არეკლილი.
და აქვე გზავნილი, საუკუნეთა მიღმიერი, როცა მეფე ურიცხვ მტერს ეომებოდა, „როცა დედოფალი ქუჩაში ატარეს, როგორც მკვლელი და მერე, რუსეთში გააგდეს, სად იყო ეს ამოდენა ხალხი მაშინ?“ იყო, მაგრამ გვერდიდან მაცქერალი, „ერთმანეთის ქიშპობას რომ გადააყოლეს ქვეყნის სიყვარული.“
სამეფო გვირგვინი გარკვეულად მცველია ტაძრის, უცხოელის ხელით ირყევა გუმბათი. თუმცა ტაძარი მაინც დგას. და როგორი ვართ ეს ქართველები, როცა ციციანოვიც და ლაზარევიც ტაძარში დაიკრძალა.
ცხინვალის თეატრის შემოქმედებითმა კოლექტივმა და მსახიობებმა შესძლეს თითქოს რეალური პერსონაჟები გამხდარიყვნენ იმ უმძიმესი ეპოქისა და კითხვათაგან კითხვა, მაინც როგორი ვართ ქართველები, კიდევ ერთხელ ამოეტანეს სამზეოზე.
და კიდევ ერთი და, ვფიქრობ ძალიან მნიშვნელოვანი, ტაძართან დაბრძანებულ ბაგრატოვანთა გვირგვინს, თავშესაფრად ქართული ეკლესია მიეჩინა?.
ნინო ნიკოლაიშვილი.

მსგავსი სტატიები